Topoğrafik Ölçüm ve Plankote

Elazığ, Hazar Gölü havzasından Harput sırtlarına, Keban ve Karakoçan'ın engebeli arazilerinden Uluova'nın düzlüklerine kadar oldukça farklı yüzey şekillerine sahip bir il. Bu çeşitlilik, yapılacak her projede arazinin yükseklik yapısının ayrı ayrı ele alınmasını gerektirir. Eğimli bir arsada bina oturumu, bir tarlada sulama hattı ya da bir fabrika sahasında tesviye çalışması planlanırken ilk ihtiyaç duyulan veri, doğru ölçülmüş kotlardır. Geçkil Harita ve Mühendislik olarak topoğrafik ölçüm ve plankote çalışmalarını, projenin amacına uygun sıklık ve doğrulukta yapıyoruz.

Topoğrafik ölçüm ve plankote nedir?

Topoğrafik ölçüm, arazi yüzeyindeki doğal ve yapay unsurların konum ve yükseklik bilgileriyle birlikte ölçülmesidir. Plankote ise bu ölçümler sonucunda, belirli aralıklarla ölçülmüş kotlu noktaların ve bu noktalardan türetilen eş yükselti eğrilerinin (kontur çizgilerinin) yer aldığı yükseklik planıdır. Plankote, bir arazinin hangi yöne ne kadar eğimli olduğunu, nerede çukur ya da tepe bulunduğunu ve suyun nereye akacağını tek bakışta gösterir.

Plankote ile halihazır harita sıkça karıştırılır. Halihazır harita arazideki tüm detayları (binalar, direkler, yollar, duvarlar) kapsamlı biçimde gösterirken, plankote ağırlıklı olarak yükseklik bilgisine odaklanır. Bu nedenle detaydan çok kot bilgisinin önemli olduğu işlerde plankote daha hızlı ve ekonomik bir çözüm olabilir. Kapsamlı bir altlık gerekiyorsa sayısal halihazır harita çalışmasını tercih etmek daha doğrudur.

Hangi durumlarda gerekir?

• Eğimli bir parselde bina kotlarının, bodrum ve giriş seviyelerinin belirlenmesinde,
• Kazı ve dolgu (hafriyat) miktarlarının proje öncesinde hesaplanmasında,
• Sanayi tesisi, depo, spor sahası veya otopark alanlarının tesviye projelerinde,
• Bağ, bahçe ve tarla sulama sistemlerinin, drenaj kanallarının planlanmasında,
• Güneş enerjisi santrali (GES) kurulacak arazilerin eğim ve yön analizinde,
• İstinat duvarı, şev ve yağmur suyu tahliyesi gibi mühendislik tasarımlarında,
• Yol projeleri öncesinde güzergâhın arazi profilinin çıkarılmasında.

Örnek bir durum

Elazığ merkezde, yola göre yaklaşık bir kat aşağıda kalan bir parselde konut yapılacağını düşünelim. Mimar, bodrum katın hangi cephede toprak altında kalacağını, araç girişinin hangi kottan verileceğini ve ne kadar toprak kazılacağını bilmeden sağlıklı bir proje çizemez. Plankote, parselin ve çevresindeki yolun kotlarını ortaya koyarak bu soruların cevabını verir. Müteahhit de aynı veriyle hafriyat maliyetini daha gerçekçi hesaplar.

Süreç nasıl işler?

1. İhtiyaç analizi: Ölçümün amacı, alan sınırları, nokta sıklığı ve eş yükselti eğrisi aralığı belirlenir. Bir bina parseli ile hektarlarca büyüklükteki bir tarım arazisi aynı sıklıkla ölçülmez.
2. Referans noktalarının kurulması: Ülke koordinat ve yükseklik sistemine bağlı referans noktaları tesis edilir veya mevcut noktalar kullanılır.
3. Saha ölçümü: Arazinin karakteristik noktaları; sırtlar, dereler, eğim kırıkları, şev üst ve altları özenle ölçülür. Sadece düzenli grid değil, arazinin şeklini belirleyen noktalar da alınır.
4. Yüzey modelinin oluşturulması: Ölçülen noktalardan sayısal arazi modeli üretilir, eş yükselti eğrileri çizilir ve hatalı görünen noktalar kontrol edilir.
5. Hesap ve teslim: Talep edilirse kazı-dolgu hacimleri, en kesit ve boy kesitler hazırlanır; çizimler ve veri dosyaları teslim edilir.

Süreyi etkileyen başlıca faktörler alanın büyüklüğü, arazinin engebesi, bitki örtüsü ve istenen nokta sıklığıdır. Kar örtüsü olan dönemlerde zemin kotu doğru ölçülemeyeceği için yüksek kesimlerdeki çalışmaları mevsime göre planlıyoruz.

Sonucun kalitesini belirleyen ayrıntılar

İyi bir plankote yalnızca çok sayıda noktadan oluşmaz; doğru yerlerden alınmış noktalardan oluşur. Örneğin bir şevin yalnızca üst kenarı ölçülüp alt kenarı atlanırsa, yazılım iki nokta arasını düz bir eğimle birleştirir ve gerçekte var olan bir duvarı ya da basamağı yok sayar. Benzer şekilde dere tabanları ve hendek dipleri ölçülmezse su akış yönleri yanlış görünür. Bu nedenle saha ekibimiz, nokta toplarken arazinin kırılma çizgilerini ayrıca kodlar ve yüzey modeli bu çizgiler dikkate alınarak oluşturulur. Teslimden önce eş yükselti eğrilerini arazi gözlemleriyle karşılaştırarak beklenmeyen tepe veya çukurları kontrol ederiz.

Gerekli belgeler

• Ada/parsel bilgisi veya çalışma alanını gösteren bir kroki ya da konum
• Varsa mevcut proje, vaziyet planı veya önceki ölçümler
• Projeyi yürüten mimar veya mühendisin teknik beklentileri (ölçek, eğri aralığı, kesit yerleri)
• Mülk sahibi değilseniz arazide çalışma yapılabilmesi için izin bilgisi

Kullandığımız ekipman ve yöntem

Topoğrafik ölçümlerde açık alanlarda RTK GNSS ile hızlı ve koordinatlı nokta toplama yapıyor, ağaçlık veya bina arası kesimlerde total station kullanıyoruz. Yükseklik doğruluğunun özellikle önemli olduğu işlerde, örneğin kanal ve kanalizasyon eğimlerinde, ölçümleri ek kontrollerle destekliyoruz. Geniş ve açık alanlarda İHA ile fotogrametrik ölçüm yaparak çok yoğun bir yükseklik modeli elde etmek de mümkündür; bu yöntemde doğruluk, arazide ölçülen yer kontrol noktalarıyla sağlanır.

Büro aşamasında elde edilen yüzey modeli, proje ekibinin kendi yazılımlarında doğrudan kullanabileceği formatlarda teslim edilir. Böylece mimar, inşaat mühendisi veya peyzaj tasarımcısı veriyi yeniden işlemeye gerek kalmadan projeye aktarabilir. İstenirse kesit yerleri ve hacim raporları da proje ekibinin tercih ettiği düzende hazırlanır.

Elazığ'da topoğrafik ölçüm veya plankote ihtiyacınız için arazinin konumunu ve projenizin amacını bize iletin. Hangi sıklıkta ölçüm gerektiğini birlikte belirleyip sahaya çıkış planını paylaşalım.