Bir arazi üzerinde plan, proje ya da yatırım kararı vermeden önce o arazinin bugün neye benzediğini doğru bilmek gerekir. Elazığ'ın eğimli yamaç mahallelerinden Uluova'daki düz tarım arazilerine kadar her bölgenin kendine özgü bir yüzey yapısı, mevcut yapılaşması ve altyapısı vardır. Sayısal halihazır harita, bu mevcut durumu ölçekli, koordinatlı ve ölçülebilir biçimde kayıt altına alan temel belgedir. Geçkil Harita ve Mühendislik olarak Elazığ ve ilçelerinde, kurum onayına uygun halihazır haritalar hazırlıyoruz.
Sayısal halihazır harita nedir?
Halihazır harita; arazi üzerindeki binaları, yolları, duvarları, elektrik ve telefon direklerini, su kanallarını, ağaçları, şevleri ve yükseklik bilgisini o anki haliyle gösteren büyük ölçekli haritadır. "Sayısal" ifadesi, haritanın kâğıt üzerinde değil, her noktası koordinat ve kot değeri taşıyan bir veri seti olarak üretildiğini anlatır. Bu sayede harita, mimari proje, imar planı veya altyapı tasarımı yapan diğer meslek disiplinleri tarafından doğrudan kullanılabilir.
Üretim; ülke koordinat sistemine bağlı ölçümlerle, ilgili büyük ölçekli harita üretim mevzuatındaki doğruluk ve gösterim kurallarına uygun yapılır. Genellikle 1/1000 veya 1/500 ölçekte hazırlanır; ölçek, projenin amacına ve istenen ayrıntı düzeyine göre belirlenir. Temel kavramları halihazır harita nedir yazımızda daha sade bir dille anlattık.
Halihazır haritada neler yer alır?
- Binalar, kat adetleri ve yapı türleri (betonarme, yığma, baraka vb.)
- Yol, kaldırım, bordür ve stabilize alan sınırları
- Duvar, istinat duvarı, çit ve tel örgüler
- Elektrik, telefon ve aydınlatma direkleri, rögar ve vana kapakları gibi görünür altyapı unsurları
- Dere yatakları, kanallar, şevler ve sekiler
- Kotlu noktalar ve belirli aralıklarla çizilmiş eş yükselti eğrileri
- Kadastro parsel sınırları, ada/parsel numaraları ve varsa imar sınırları
Bu ayrıntı düzeyi, haritayı kullanacak proje ekibinin sahaya defalarca gitmeden doğru tasarım kararları almasını sağlar. Örneğin bir yamaç parselinde bina yerleşimi düşünülürken, mevcut istinat duvarının kotu ve komşu yapının giriş seviyesi ancak iyi bir halihazır haritadan okunabilir.
Hangi durumlarda gerekir?
- İmar planı yapımı veya plan değişikliği (plan tadilatı) teklif edilirken,
- Mimari, statik ve peyzaj projeleri hazırlanmadan önce arazinin mevcut kotlarını görmek için,
- Su, kanalizasyon, doğalgaz ve elektrik gibi altyapı projelerinin tasarım aşamasında,
- Toplu konut, site, sanayi tesisi veya güneş enerjisi santrali (GES) gibi yatırımların fizibilitesinde,
- Arazi ve arsa düzenlemesi gibi imar uygulamalarına altlık oluşturmak için,
- Belediye veya kamu kurumlarının ihale ve proje dosyalarında güncel harita şartı arandığında.
Pratikte en sık karşılaştığımız durum, mimari proje çizimine başlayacak olan proje müellifinin güncel halihazır harita istemesidir. Eğimli bir parselde bina kotlarını, giriş seviyesini ve hafriyat miktarını doğru belirlemek ancak sağlıklı bir halihazır harita ile mümkündür.
Süreç nasıl işler?
- Kapsamın belirlenmesi: Haritanın hangi amaçla kullanılacağı, sınırları, ölçeği ve onay mercii netleştirilir. İmar planına esas haritalarda ilgili belediye veya kurumun teknik şartları dikkate alınır.
- Nirengi ve poligon altyapısı: Bölgedeki mevcut nirengi ve poligon noktaları araştırılır, gerekirse yeni noktalar tesis edilerek ölçü ağı kurulur.
- Detay ölçümü: Arazideki tüm yapay ve doğal detaylar ile yükseklik noktaları RTK GNSS ve total station kullanılarak ölçülür. Geniş alanlarda İHA ile fotogrametrik çalışma da yapılabilir.
- Büro çalışması: Ölçü verileri işlenir, detaylar standart gösterimlere göre çizilir, eş yükselti eğrileri oluşturulur ve kadastro parselleri haritaya işlenir.
- Kontrol ve onay: Hazırlanan harita ve teknik rapor, ilgili kurumun incelemesine sunulur; düzeltme talepleri karşılandıktan sonra onaylı harita teslim edilir.
Çalışma süresi; alanın büyüklüğü, detay yoğunluğu, arazinin eğimi ve bitki örtüsü, hava koşulları ve kurumun inceleme takvimine göre değişir. Kış aylarında karla kaplı yüksek kesimlerde saha ölçümü planlamasını buna göre yapıyoruz.
Dikkat edilmesi gereken bir diğer konu, haritanın kullanılacağı kurumun teknik şartlarının işe başlamadan öğrenilmesidir. Ölçek, eş yükselti eğrisi aralığı veya teslim formatı sonradan değişirse büro çalışmasının bir kısmı yeniden yapılmak zorunda kalabilir. Bu yüzden kapsam aşamasına özellikle zaman ayırıyoruz.
Gerekli belgeler
- Çalışma alanını gösteren ada/parsel bilgileri veya sınır krokisi
- Tapu fotokopileri ve mülk sahibi bilgileri
- Haritanın kullanılacağı kurumun yazısı veya teknik şartnamesi (varsa)
- Bölgeye ait yürürlükteki imar planı bilgisi (plan çalışmalarında)
- Vekâleten yapılan işlerde vekâletname veya yetki belgesi
Kullandığımız ekipman ve yöntem
Halihazır harita ölçümlerinde açık alanlarda RTK GNSS alıcıları ile TUSAGA-Aktif ağına bağlı çalışıyor, bina araları ve kapalı alanlarda total station ile detay alıyoruz. Bu iki yöntemin birlikte kullanılması, hem hızlı hem de güvenilir bir ölçü elde etmeyi sağlar. Hektarlarca büyüklükteki alanlarda İHA ile haritalama yaparak ortofoto görüntü üzerinden detay toplayabilir, yükseklik bilgisini yer kontrol noktalarıyla doğrulayabiliriz.
Halihazır haritanın yanında yalnızca yükseklik bilgisine ihtiyaç duyulan işlerde daha sade bir topoğrafik ölçüm ve plankote çalışması yeterli olabilir. Hangisinin size uygun olduğunu, projenizin amacına göre birlikte belirleriz.
Elazığ'da halihazır harita ihtiyacınız için çalışma alanının konumunu ve kullanım amacını bize iletmeniz yeterli. Ön görüşmede kapsamı, onay sürecini ve sahaya çıkış planını sizinle paylaşırız.
Sayısal Halihazır Harita Yapımı hakkında sık sorulanlar
Halihazır harita ile kadastro paftası arasındaki fark nedir?
Kadastro paftası mülkiyet sınırlarını, yani parselleri gösterir. Halihazır harita ise arazinin fiziksel durumunu; binaları, yolları, direkleri, ağaçları ve yükseklikleri gösterir. İyi hazırlanmış bir halihazır haritada kadastro parselleri de işlenir; böylece mülkiyet sınırı ile arazideki gerçek durum aynı çizimde karşılaştırılabilir.
Halihazır harita ne kadar süre geçerlidir?
Mevzuatta herkes için geçerli tek bir süre yoktur; belirleyici olan, haritanın kullanılacağı kurumun güncellik beklentisi ve arazide değişiklik olup olmadığıdır. Arada yeni yapı, yol veya kazı yapılmışsa harita güncelliğini yitirir. Elinizde eski bir harita varsa güncelleme ile ihtiyacın karşılanıp karşılanamayacağına birlikte bakabiliriz.
Halihazır harita hangi ölçekte hazırlanır?
İmar planı ve proje çalışmalarında en sık 1/1000 ve 1/500 ölçekler kullanılır. Küçük bir parselde mimari proje için daha ayrıntılı, geniş bir planlama alanında ise daha genel bir ölçek tercih edilebilir. Ölçek, haritayı kullanacak kurumun şartnamesine ve projenin amacına göre belirlenir.
Drone ile halihazır harita yapılabilir mi?
Evet, özellikle geniş ve açık alanlarda İHA fotogrametrisi halihazır harita üretiminde etkili bir yöntemdir. Ancak ağaç altı, bina saçak altı ve altyapı detayları gibi havadan görülemeyen unsurlar için yersel ölçümle tamamlama yapılır. Doğruluk, arazide ölçülen yer kontrol noktalarıyla kontrol edilir.